काठमान्डौ – चीनको टोलीले दैलेखको जलजलेमा ११२ अर्ब घनमिटर प्राकृतिक ग्याँस रहेको प्रारम्भिक रिपोर्ट दिएको छ।
उद्योग मन्त्री दामोदर भण्डारीले ग्याँस पुष्टि भएको र विस्तृत रिपोर्टपछि उत्पादन सुरु हुने बताएका छन्।
दैलेखमा ग्याँसको उत्खनन् २०८० वैशाखबाट शुरू भएको थियो ।५ असार, काठमाडौं । दैलेखको जलजलेमा ११२ अर्ब घनमिटर प्राकृतिक ग्याँस रहेको प्रारम्भिक रुपमा पत्ता लागेको छ ।
चिनियाँ विज्ञ टोलीले नेपाललाई ५० वर्ष पुग्ने प्राकृतिक ग्याँस रहेको भनेर प्रारम्भिक रिपोर्ट दिएको भन्दै सरकारी अधिकारी उत्साहित देखिएका छन् ।
चीनको सरकारी निकाय चाइना जिओलोजिकल सर्भेको भौगर्भिक अध्ययन र चीनकै सीएनपीसी सीबु इन्जिनियरिङ कम्पनीले २०८० वैशाख २८ गतेदेखि ड्रिलिङ अर्थात् जमिन खनेर अध्ययन थालेका थिए । त्यसका लागि ४ हजार मिटर गहिराइसम्म खनिएको थियो ।
त्यतिबेला जमिन मुनिबाट ग्याँसको गन्ध आएको थियो । तर ग्याँसको मात्रा र गुणस्तर लगायतका थप परीक्षणका लागि चट्टानका नमूना संकलन गरी चीन लगिएको थियो । त्यसको उद्देश्य दैलेखको ग्याँस व्यापारिक दृष्टिकोणले उपयुक्त छ कि छैन भन्ने पनि पत्ता लगाउनु थियो ।
अहिले हामीलाई प्रारम्भिक रुपमा जुन रिपोर्ट प्राप्त भएको छ, त्यसमा ११२ अर्ब घनमिटर प्राकृतिक ग्याँस छ भन्ने पुष्टि भएको छ’ उद्योग, वाणिज्य तथा आपूर्ति मन्त्री दामोदर भण्डारीले अनलाइनखबरसँग भने, ‘यो मिथेन ग्याँस हो भन्ने छ ।
मिथेन ग्याँस पेट्रोल–डिजेलको विकल्पमा स्वच्छ इन्धन मानिन्छ । ‘मिथेन ग्याँसबाट गाडी चलाउन, बिजुली उत्पादन गर्न र घरायसी प्रयोजनमा बत्ती बाल्न पनि सकिन्छ,’ खानी तथा भूगर्भ विभागका पेट्रोलियम अन्वेषण परियोजनाका सूचना अधिकारी प्रकाश लुइँटेलले भने, ‘मिथेन ग्याँसबाट हाइड्रोजन छुट्टाएर अमोनिया ग्याँस निकालेर मल कारखानामा पनि प्रयोग गर्न सकिन्छ ।’
दैलेखका विभिन्न स्थानहरुमा आगोको ज्वाला बल्ने गरेको छ । स्थानीयले दैवी शक्ति भन्दै पूजा गर्दै आएका छन् । तर विज्ञहरुले जमिन मुनि प्रज्ज्वलनशील ग्याँस भएको र त्यही बाहिर निस्किएर आगो बलेको पुष्टि गरेका छन् ।
उद्योग मन्त्री भण्डारीले चिनियाँ प्राविधिक टोलीले ड्रिल गरेको ठाउँबाट नेपाललाई ५० वर्षसम्म पुग्ने प्राकृतिक ग्याँस रहेको पुष्टि भएको बताए ।
उनले चिनियाँ प्राविधिक टोलीले विस्तृत रिपोर्ट दिएपछि ग्याँस उत्पादन प्रक्रिया सुरु गर्ने बताए । ‘उनीहरुले डिसेम्बर लास्टमा विस्तृत विवरण दिन्छौं भनेका छन्, हामीले चाहिँ अलि छिटो गर भनेका छौं। डिटेल रिपोर्ट आइसकेपछि परीक्षणको रुपमा ग्याँस उत्पादन सुरु गर्ने योजना छ ।
मन्त्री भण्डारीले भने, ‘७५ दिनको सेड्युलमा उत्पादन परीक्षण गर्छौं भनेका छन्, त्यसका लागि ६५ अर्ब लागत अनुमान गरिएको छ ।’
के हुन्छ नेपालमा ?
विशेष रिपोर्ट
नेपाल, विशेषगरी कर्णाली प्रदेश, वर्षौंदेखि विकासको मूलधारभन्दा पछि परिरहेको गुनासो गर्दै आएको छ।
अब यो क्षेत्रको माटोभित्रै ऊर्जा समृद्धिको गहिरो सम्भावना भेटिएको छ। दैलेख जिल्लाको जलजले क्षेत्रमा गरिएको भूगर्भिक अनुसन्धानले करिब १ अर्ब १२ करोड ब्यारेल कच्चा तेल तथा प्रशस्त प्राकृतिक ग्यासको स्रोत भेटिएको पुष्टि गरेपछि, कर्णाली मात्र होइन, समग्र नेपालको आर्थिक, रणनीतिक र राजनीतिक भविष्यमा नयाँ ढोका खुलेको छ।
दैलेखमा पेट्रोलियम स्रोतको सम्भावना बारे २०३० को दशकदेखि नै विभिन्न चर्चा हुँदै आएका थिए। २०४० सालतिर जापानी र चिनियाँ भूगर्भविद्हरूले प्रारम्भिक परीक्षण गर्दा केही संकेतहरू भेटिएको थियो। तर तत्कालीन राजनीतिक अस्थिरता र प्राविधिक संरचना अभावका कारण यो प्रक्रिया अघि बढ्न सकेन।
२०७६ सालदेखि पुनः खानी तथा भूगर्भ विभागको संयोजनमा पेट्रोलियम अन्वेषण सुरु गरियो। विदेशी कम्पनी र विज्ञहरूको सहयोगमा गरिएको सेस्मिक, भू-चुम्बकीय तथा ड्रिलिङ परीक्षण पछिको निष्कर्ष: “जलजले क्षेत्र नेपालको सबैभन्दा ठूलो ऊर्जा स्रोत बन्न सक्छ।”
अनुमानित मात्रा
कच्चा तेल (क्रुड ओइल) १ अर्ब १२ करोड ब्यारेल
प्राकृतिक ग्यास प्रारम्भिक अनुमान अनुसार ५ ट्रिलियन घनफुटसम्म
गहिराइ औसत ३,५०० मिटर सम्म
भूभाग जलजले र वरिपरि २५० वर्ग किलोमिटर क्षेत्रमा फैलिएको
ध्यान दिनुपर्ने कुरा के हो भने: यो परिमाण अन्तर्राष्ट्रिय मापनअनुसार मध्य-स्तरको पेट्रोलियम रिजर्भ मानिन्छ, जुन सिंगो देशको आर्थिक नीति पुन: लेख्न पर्याप्त छ।
अन्तर्राष्ट्रिय बजारमा हालको मूल्य (१ ब्यारेल = ७५ डलर) अनुसार:
कुल मूल्य = ११२ करोड × ७५ = ८४ अर्ब अमेरिकी डलर (करिब ११५ खर्ब नेपाली रुपैयाँ)
संभावित आर्थिक प्रभाव:
ऊर्जा आयातमा आत्मनिर्भरता
प्रतिवर्ष अरबौं रुपैयाँको इन्धन आयात न्यूनीकरण
विदेशी मुद्रा सञ्चिति मजबुत
पेट्रोलियम प्रशोधन उद्योग स्थापनाबाट रोजगारीको नयाँ युग
स्थानीय पूर्वाधारमा गुणात्मक परिवर्तन
दैलेखको जलजले मात्र नभई, यस खोजबाट सम्पूर्ण कर्णाली प्रदेशको मुहार फेर्न सकिन्छ। खासगरी:
दुल्लु, नारायणपुर, नौमुले, गुराँस, भगवतीमाई लगायतका स्थानीय तहमा समृद्धि आउनेछ
कर्णाली राजमार्गको स्तरोन्नति र अन्तर्राष्ट्रिय व्यापार पूर्वाधारको विकास
स्थानीय उत्पादन (जैविक कृषि, जडीबुटी, पर्यटन) सँग ऊर्जा संयोजन
विद्यालय, अस्पताल, यातायात, जल, विद्युत् र सञ्चारमा तीव्र सुधार
स्थानीय बासिन्दाहरू यो समाचारलाई ‘भाग्यको ढोका’ भन्दै स्वागत गरेका छन्। उनीहरू भन्छन्:
“हामीले सुनको भण्डार भेट्यु, हाम्रो माटोमै लुकेको सुनभन्दा मूल्यवान् स्रोत फेला परेको छ।”
तर उनीहरूको मुख्य माग के छ?
स्थानीय रोजगारीको सुनिश्चितता
पारदर्शी नीति र लाभ बाँडफाँटमा प्राथमिकता
वातावरण संरक्षण
जल, जमिन र जीवनमा असर नपार्ने योजना
अविलम्ब गर्नुपर्ने कार्यहरू:
राष्ट्रिय पेट्रोलियम नीति पुनर्लेखन
विदेशी लगानीको स्पष्ट दिशा–निर्देशन
PDA (Project Development Agreement) को संयोजन
. EIA (Environmental Impact Assessment) को तेस्रो पक्ष मूल्यांकन
स्थानीय साझेदारी योजना: स्थानीय तह, प्राविधिक संस्था, सहकारी/निजी क्षेत्र
पेट्रोलियम प्रशोधन उद्योग (Refinery) को स्थापना
दैलेख–सुर्खेत–नेपालगन्जसम्म पाइपलाइन सम्भाव्यता
ग्यासमा आधारित उर्जा उत्पादन प्लान्ट
प्राविधिक शिक्षा र तालिम केन्द्र स्थापनाबाट दक्ष जनशक्ति उत्पादन
चुनौती
राजनीतिक हस्तक्षेप बिनाको स्वतन्त्र बोर्ड गठन, पारदर्शिता
वातावरणीय जोखिम सतर्क अन्वेषण, EIA पालना
लगानीको अपारदर्शिता Competitive Bidding प्रणाली
वैदेशिक शक्ति हस्तक्षेप राष्ट्रिय हितका लागि स्पष्ट नीति
कर्णालीको पेट्रोल, नेपालको भविष्य
दैलेखको जलजलेमा भेटिएको पेट्रोलियम स्रोत नेपालको ऊर्जा आत्मनिर्भरता, रोजगारी सिर्जना, व्यापार घाटा न्यूनीकरण, विदेशी लगानी र ग्रामीण रूपान्तरण को ऐतिहासिक अवसर हो। तर यो स्रोतको सदुपयोगको सफलताको मूल सर्त हो— नीति, पारदर्शिता, नेतृत्व र जनताको विश्वास।
कर्णालीको माटोभित्र भेटिएको यो सम्भावना केवल ‘खोज’ होइन, राष्ट्र निर्माणको नयाँ युगको थालनी हो। असार २०
